Thỏa thuận này không chỉ nhằm điều chỉnh cán cân thương mại song phương. Nó còn phản ánh sự dịch chuyển chiến lược sâu sắc của Mỹ trong cuộc cạnh tranh toàn cầu về công nghệ bán dẫn và an ninh chuỗi cung ứng.

Trong bối cảnh chất bán dẫn ngày càng được xem là nền tảng của sức mạnh kinh tế và quân sự, Washington đang sử dụng thuế quan như một công cụ ngoại giao để tái cấu trúc dòng đầu tư công nghệ cao, đưa sản xuất trọng yếu quay trở lại lãnh thổ Mỹ. Đài Loan, với TSMC – nhà sản xuất chip tiên tiến nhất thế giới – trở thành đối tác trung tâm trong chiến lược này.

Đổi thuế quan lấy đầu tư: Trọng tâm của chiến lược “Nước Mỹ trên hết”

Nội dung cốt lõi của thỏa thuận là một sự trao đổi mang tính trực tiếp và thực dụng: Hoa Kỳ sẽ giảm thuế nhập khẩu đối với hàng hóa từ Đài Loan từ mức 20% xuống còn 15%, đổi lại TSMC cam kết mở rộng quy mô đầu tư sản xuất tại Mỹ ở mức chưa từng có tiền lệ.

Cụ thể, TSMC dự kiến xây dựng thêm năm nhà máy sản xuất chip mới tại bang Arizona, gần như gấp đôi hiện diện sản xuất hiện tại của tập đoàn này trên đất Mỹ. Tổng mức đầu tư cam kết được nâng lên khoảng 165 tỷ USD, biến Arizona thành một trong những trung tâm sản xuất bán dẫn quan trọng nhất ngoài châu Á.

Đây có thể được xem là minh chứng điển hình cho chiến lược “ngoại giao thuế quan” của Tổng thống Trump, vốn đã được áp dụng với các đồng minh như Nhật Bản và Hàn Quốc. Thay vì chỉ sử dụng thuế quan như biện pháp bảo hộ, Washington dùng chúng như đòn bẩy buộc các tập đoàn công nghệ hàng đầu phải nội địa hóa sản xuất nếu muốn duy trì khả năng tiếp cận thị trường Mỹ với chi phí cạnh tranh.

Giới quan sát cho rằng việc sản xuất các dòng chip tiên tiến – đặc biệt là chip phục vụ trí tuệ nhân tạo – ngay tại Mỹ có ý nghĩa then chốt đối với an ninh quốc gia. Trong các cuộc trao đổi với Nhà Trắng, Giám đốc điều hành TSMC C.C. Wei khẳng định chiến lược này giúp công ty vừa duy trì vị thế dẫn đầu công nghệ, vừa đáp ứng yêu cầu đa dạng hóa chuỗi cung ứng của những khách hàng lớn như Apple và Nvidia.

Dù đạt được đồng thuận chính trị ở cấp cao, thỏa thuận Mỹ – Đài Loan vẫn đối mặt với một rào cản pháp lý đáng kể. Tòa án Tối cao Mỹ đang xem xét tính hợp hiến của việc Tổng thống sử dụng Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để áp thuế trên diện rộng. Nếu phán quyết bất lợi cho Nhà Trắng, công cụ thuế quan – nền tảng của toàn bộ thỏa thuận – có nguy cơ mất hiệu lực.

Một số chuyên gia thương mại cảnh báo rằng, nếu “đòn bẩy” thuế quan bị vô hiệu hóa, động lực để các đối tác như Đài Loan chấp nhận những cam kết đầu tư quy mô lớn có thể suy giảm nhanh chóng, làm lung lay cấu trúc của thỏa thuận.

Thỏa thuận Mỹ – Đài Loan năm 2026 vượt xa khuôn khổ một hiệp định thương mại thông thường. Nó phản ánh một trật tự địa chính trị mới, nơi chất bán dẫn được xem như “dầu mỏ của thế kỷ XXI”, và các quyết định đầu tư công nghệ trở thành công cụ then chốt định hình quyền lực toàn cầu. 

Nếu được triển khai trọn vẹn, Arizona nhiều khả năng sẽ nổi lên như “thung lũng Silicon thứ hai”, củng cố vị thế công nghệ của Mỹ trong nhiều thập kỷ tới.