Chồng tôi mở cánh cửa tủ, lùi lại một bước rồi cố ý hắng giọng. “Ừ thì,” anh ấy nói, “chắc em nên xử lý cái này đi thôi.”

Bên trong là gần 50 cuốn album ảnh dày cộp, bìa dập nổi, nặng đến mức phải dùng cả hai tay mới nhấc nổi. Mỗi cuốn ghi lại một phần trong vài chục năm cuộc đời của tôi. Suốt bảy năm sống ở London, gần như chẳng ai đụng tới cái tủ đó, và những cuốn album đã phủ một lớp bụi mỏng. Giờ thì chúng không thể bị phớt lờ thêm nữa.

Nhưng album ảnh chỉ là một phần của vấn đề. Căn nhà tôi chật cứng đồ đạc, trong đó có cả những thùng carton chúng tôi chở từ Singapore sang Anh năm 2018 rồi bỏ nguyên, chưa từng mở, trong một phòng trống. Khi chuẩn bị chuyển về lại châu Á, tôi bỗng có một quyết tâm sắt đá: Phải cắt giảm mọi thứ. Việc quay lại vừa lạ lẫm vừa háo hức, nhưng tôi không muốn đặt chân đến đó trong đúng tình trạng bề bộn như lúc ra đi.

Một phần động lực đến từ lý do chúng tôi quay lại Singapore: Để ở gần bố mẹ tôi hơn, những người đang sống ở Úc. Họ đã ngoài 80, vẫn khá khỏe, nhưng đôi lúc lại yếu đi theo những cách khiến tôi không khỏi lo lắng. Tôi ngày càng cảm nhận rõ khoảng cách giữa chúng tôi, và việc những lần gặp gỡ đã thưa thớt đến mức nào. Tôi muốn ở gần hơn, để kịp tạo ra và giữ lại những ký ức khi vẫn còn có thể.

Cùng lúc đó, tôi thấy mẹ tôi cũng bắt đầu thu dọn đồ đạc cho chặng đường đời sau này, lặng lẽ xử lý những thứ bà đã gom góp suốt hàng chục năm trong căn nhà bà đã sống suốt hàng chục năm qua. Giống tôi, bà cũng dọn tủ bếp, bỏ đi hộp nhựa cũ, nồi niêu xoong chảo bà không dùng nữa, cùng đống sách vở và giấy tờ.

Đứng giữa căn nhà thuê chật chội ở Nam London, tôi tự hỏi đống đồ đạc ấy rốt cuộc có ý nghĩa gì — và nếu có, thì chúng nói gì về chính tôi. Đống lặt vặt ấy, gồm ảnh, sách, đồ thủy tinh, áo khoác và giày dép, có phải là bằng chứng cho sự tồn tại của tôi không? Hay chúng chỉ là con gấu bông đầu giường, che giấu đi nỗi sợ rằng nếu chúng không tồn tại, tôi cũng sẽ không tồn tại? Rằng tôi sẽ quên đi những gì mình từng trải qua? Rằng mọi người sẽ quên tôi?

Lúc đó tôi mới nhận ra mình đang đối mặt với một câu chuyện lớn hơn nhiều so với việc dọn nhà để chuyển đi. Xung quanh ta, ngày càng nhiều người bắt đầu nhìn lại những gì họ sở hữu, ý nghĩa của chúng và vì sao ta cứ giữ khư khư những thứ đã hết giá trị từ lâu. Làn sóng “dọn dẹp” phản ánh một khao khát sâu xa hơn: Sống một cách nhẹ nhàng hơn, cả về mặt vật chất lẫn tinh thần. Và tôi nhận ra mình cũng đang bước vào hành trình đó, theo một cách rất riêng.

Tất cả những điều ấy nằm trong một xu hướng rộng hơn, dù khá lỏng lẻo, của việc sống nhẹ nhàng hơn và bước đi trên con đường của mình với ít “gánh nặng” hơn. Đó là việc giải phóng bản thân khỏi sự lo âu mà của cải có thể mang lại, tìm cách lưu giữ ký ức, giữ gìn bản sắc cá nhân, kể cả trong không gian số. Tất cả đều theo những cách mới.

Marie Kondo từng khơi dậy cơn sốt dọn dẹp trên toàn cầu chỉ với một câu hỏi: “Nó có mang lại niềm vui không?” Nhưng song song với đó, một xu hướng khác cũng trỗi dậy, có tên “dọn dẹp trước khi chết” kiểu Thụy Điển, tức chủ động xử lý đồ đạc của mình trước khi qua đời. Quá trình này có thể kéo dài nhiều năm, diễn ra chậm rãi và mang tính suy ngẫm, nhằm giảm gánh nặng cho người thân khi phải quyết định giữ lại hay bỏ đi thứ gì. Càng về già, con người càng có xu hướng giữ lại mọi thứ. Dọn dẹp kiểu Thụy Điển, cùng những phiên bản tương tự ở Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc, là một cách làm chủ động đi ngược lại bản năng đó.

Trước đây, lối sống ít đồ đạc từng bị xem là lối sống dành cho dân hippie, phượt thủ, hay những người không có gia đình, không có “công việc tử tế”. Nhưng ngày càng nhiều người nhận ra nó không phải là một kiểu chối bỏ trách nhiệm, mà là cách cân bằng trách nhiệm để tạo ra thêm, theo đúng nghĩa đen, khoảng không để thở cho cuộc sống của ta.

Điều này cũng phản ánh thực tế rằng, với một số người, sự bừa bộn che giấu những vấn đề tâm lý sâu xa hơn. Các nhà tâm lý học và giới y khoa chỉ ra lợi ích của không gian ngăn nắp rằng sự bừa bộn làm giảm khả năng tập trung; dọn dẹp giúp người lớn tuổi cảm thấy họ có thể kiểm soát được cuộc sống của mình; và nhà cửa càng bừa bộn, con người càng dễ rơi vào trạng thái căng thẳng.

Bằng chứng là thị trường toàn cầu cho dịch vụ “người dọn dẹp chuyên nghiệp” đang bùng nổ, được định giá khoảng 12,3 tỉ USD trong năm nay và dự kiến vượt 21 tỉ USD vào năm 2032. Thậm chí còn có cả một tổ chức chuyên về việc này tên Viện Nghiên cứu Rối loạn Tổ chức (Institute for Challenging Disorganization) tại Mỹ. Tổ chức này kết nối mọi người với sự trợ giúp chuyên nghiệp. Một nhận định cốt lõi của họ rất đơn giản: Bắt đầu là điều khó nhất. Lý do chúng ta bao quanh mình bằng đồ đạc có thể rất phức tạp, dai dẳng và đôi khi choáng ngợp. Không dễ để duy trì được động lực trong suốt quá trình dọn dẹp.

Và rồi tôi ngồi bệt xuống phòng khách, lật xem từng cuốn album ảnh. Ký ức lặng lẽ trôi, như sương như khói, về thời đại học, những năm đầu làm phóng viên, về các con khi còn bé. Xé, xé, xé. Tôi gỡ ảnh khỏi những trang giấy dính đầy keo, rồi chia chúng thành ba chồng: Giữ lại, bỏ đi, hoặc đưa cho con gái Grace, hiện sống và làm việc ở Bristol. Vài chục năm cuộc đời được gói lại trong hơn chục túi Ziplock, còn những cuốn album thì được thả vào thùng tái chế

Phần còn lại của căn nhà giống như một con hydra. Chúng tôi chặt đi một cái đầu, những túi đồ cho đi, vứt bỏ, tái chế, thì nó vẫn trông đầy ắp. Làm thế nào mà chúng tôi lại có nhiều đồ đến thế?

Tất nhiên, dọn dẹp không phải là việc của riêng một ai. Khi tôi bắt đầu nhìn lại thói quen của mình, thật khó để không để ý đến thói quen của những người xung quanh, nhất là những người sống chung một mái nhà. Tôi có thể mắc tội sưu tầm vô số món đồ lặt vặt, nhưng chồng tôi thì lại hơi giống kiểu người thích “tích đồ”. Anh ấy là kiểu người thường về nhà với vẻ mặt hãnh diện, tay cầm những món đồ “nhặt được”, như một cái giá treo mũ xiêu xiêu vẹo vẹo. “Nhìn này,” anh cười rạng rỡ, “ai đó trên phố vừa cho không đấy.”

Tôi đặt một chiếc bàn lớn trước cửa nhà, chất lên đó những món mà tôi tin chắc là chẳng ai thèm lấy. Nhưng rồi hầu hết chúng đều biến mất, từ lọ hoa, đồ chơi con trai tôi đã bỏ từ nhiều năm trước, quần áo, sách vở, và cả hàng trăm đĩa CD, DVD, dù Spotify và streaming đã khiến chúng lỗi thời từ lâu.

Chúng tôi quyên góp bàn ghế, bát đĩa, đồ dùng và đồ chơi cho một phụ nữ có gia đình vừa mất trắng sau vụ cháy chung cư. Bếp lửa ngoài trời và lò nướng được chuyển cho bạn bè. Túi quần áo, giày dép được gửi tới các cửa hàng đồ cũ. Chồng tôi nghiến răng nghiến lợi, nhưng rồi thở dài và cho hàng xóm gần hết bộ dụng cụ làm vườn yêu quý của anh.

Có lúc tôi tự hỏi liệu mình có đang đi quá xa không. Dọn dẹp có trở thành một thứ “tôn giáo” mới đầy liều lĩnh của tôi không? Liệu tôi có vô tình vứt nhầm thứ gì đó thực sự cần thiết không? Nhưng rõ ràng là có rất nhiều thứ chúng tôi không cần, và cũng không muốn nhét vào căn hộ nhỏ hơn nhiều ở Singapore.

Khi những chồng đồ vơi dần, tôi bất ngờ nhận ra ký ức của tôi không hề biến mất theo chúng. Hóa ra tôi vẫn nhớ về chuyến đi Việt Nam, Estonia hay Tây Ban Nha mà không cần mấy món đồ lưu niệm chất đầy kệ. Và ngay cả khi không nhớ từng phút, tôi vẫn có cảm giác rất thật về mỗi nơi, như mùi hương, món ăn, và bầu trời. Cảnh lũ trẻ vui đùa dưới biển, những ván backgammon hay bài phỏm ồn ào, hay tiếng giày nghiến rôm rốp trên tuyết. Cả cảnh chúng tôi hoảng sợ bò bằng tay và đầu gối qua một cây cầu ở Bruges trong đêm, vì băng và mưa khiến giày trơn trượt không bám nổi. Giờ nhìn lại, tôi chỉ thấy buồn cười.

Hóa ra không phải ký ức của tôi biến mất, mà là chúng bị che khuất bởi quá nhiều đồ đạc Tôi dần hiểu rằng phần lớn chúng ta giữ lại đồ đạc vì cảm giác tội lỗi và nỗi sợ: Tội lỗi khi chúng thuộc về cha mẹ hay người thân, như thể vứt đi chúng là phản bội họ; sợ hãi khi đó là đồ của chính mình, rằng nếu không có chúng, ta sẽ không để lại dấu ấn gì khi rời khỏi thế gian này.

Tôi thấy sự do dự, và cả sự nhẹ nhõm, của chính mình phản chiếu trong những gì bố mẹ tôi đang trải qua. Dù đã nói về việc dọn dẹp suốt nhiều năm, mẹ tôi vẫn làm điều đó một cách rất dè dặt. Nhưng điều tôi từng nghĩ là sự trì hoãn giờ đây lại hóa ra là một sự ngần ngại rất dễ hiểu, khi phải đối diện với sự hữu hạn của đời người. Tôi bắt đầu trân trọng việc mẹ tôi dám bắt đầu phân loại mọi thứ ngay từ bây giờ, thay vì để con cái phải làm điều đó giữa những giọt nước mắt sau này. Và tôi nhận ra bố tôi cũng đang lặng lẽ làm điều tương tự trong căn nhà của ông.

Khi chuyển tới Singapore vào tháng sau, tôi sẽ chỉ mang theo những gì mình thực sự cần và thực sự vừa với một căn hộ hai phòng ngủ. Có lẽ, bằng việc cân nhắc những gì tôi sẽ giữ lại kỹ lưỡng, tôi đang trải qua một đợt “dọn dẹp kiểu Thụy Điển” ngay từ bây giờ.

Tôi đeo chiếc nhẫn đính hôn của bà ngoại. Tôi giữ sáu chiếc bát tráng miệng bằng pha lê bà để lại. Có chiếc thuyền rót nước sốt của một người dì, và một chiếc áo khoác của người dì khác, thứ tôi đã mặc đi khắp thế giới, như thể để giữ bà bên mình nhiều năm sau khi bà qua đời. Tôi cũng giữ lại tất cả những chiếc nam châm tủ lạnh từ các chuyến đi. Chúng giống như một bảng ký ức khổng lồ, nhưng được thu gọn trong một không gian duy nhất.

Và giờ đây, con trai tôi Riley, “bộ phận kỹ thuật” của gia đình, sẽ giúp tôi lưu ảnh lên đám mây. Tôi có cảm giác đó là nơi rất hợp để chúng thuộc về.