Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ Jerome Powell cho biết ngân hàng trung ương Mỹ đã nhận được trát triệu tập của đại bồi thẩm đoàn từ Bộ Tư pháp, kèm theo nguy cơ bị truy tố hình sự. Động thái này được xem là bước leo thang đáng kể trong chiến dịch gây sức ép của chính quyền Tổng thống Donald Trump nhằm vào Fed.

Trong tuyên bố bằng văn bản và video công bố tối Chủ Nhật, ông Powell nói rằng trát triệu tập liên quan đến phần điều trần của ông trước Quốc hội hồi tháng Sáu về dự án cải tạo trụ sở của Fed. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng sự việc cần được nhìn trong bối cảnh rộng hơn của những lời đe dọa và sức ép kéo dài từ phía chính quyền.

Theo ông Powell, nguy cơ bị truy tố hình sự bắt nguồn từ việc Fed đặt lãi suất dựa trên đánh giá tốt nhất về lợi ích của công chúng, thay vì làm theo ý muốn của Tổng thống. Ông cho rằng vấn đề cốt lõi là liệu Fed có thể tiếp tục quyết định lãi suất dựa trên bằng chứng và điều kiện kinh tế hay không, hay chính sách tiền tệ sẽ bị chi phối bởi áp lực chính trị.

Thông tin này ngay lập tức tác động tới thị trường tài chính. Đồng USD suy yếu so với toàn bộ các đồng tiền chủ chốt, trong khi giá vàng tăng lên mức cao kỷ lục. Hợp đồng tương lai chỉ số S&P 500 giảm 0,3%.

Trong thời gian qua, ông Trump nhiều lần kêu gọi Fed mạnh tay cắt giảm lãi suất, cho rằng ngân hàng trung ương cần hành động để cải thiện khả năng chi trả nhà ở và giảm chi phí vay mượn của chính phủ. Ông cũng nhiều lần úp mở khả năng sa thải ông Powell và, trong một bước đi gây sốc khác, đã tìm cách bãi nhiệm Thống đốc Fed Lisa Cook. Tòa án Tối cao dự kiến sẽ xem xét vụ việc liên quan đến bà Cook vào cuối tháng này.

Về chính sách tiền tệ, tháng trước Fed đã hạ lãi suất điều hành xuống biên độ mục tiêu 3,5 đến 3,75%. Đây là lần cắt giảm thứ ba liên tiếp, mỗi lần 0,25 điểm phần trăm, sau khi Fed giữ nguyên lãi suất trong phần lớn năm 2025. Các quan chức cho biết họ chưa vội tiếp tục hạ lãi suất cho đến khi có thêm dữ liệu về lạm phát và thị trường lao động.

Cuộc họp chính sách tiếp theo của Fed sẽ diễn ra vào ngày 27 và 28 tháng 1. Giao dịch trên thị trường hợp đồng tương lai cho thấy khả năng thay đổi chính sách tại kỳ họp này là rất thấp.

Tương lai của ông Powell

Trong tuyên bố mới nhất, ông Powell khẳng định sẽ tiếp tục thực hiện nhiệm vụ của mình với sự liêm chính và cam kết phục vụ người dân Mỹ. Ông được ông Trump bổ nhiệm làm Chủ tịch Fed vào năm 2018. Nhiệm kỳ hiện tại trên cương vị này sẽ kết thúc vào tháng Năm tới, trong khi nhiệm kỳ Thống đốc Fed của ông kéo dài đến năm 2028. Ông chưa cho biết liệu có rời đi vào tháng Năm hay tiếp tục ở lại Fed.

Ông Trump nói rằng đã chọn được người kế nhiệm ông Powell, dù chưa công bố danh tính. Kevin Hassett, giám đốc Hội đồng Kinh tế Quốc gia, hiện được xem là ứng viên hàng đầu.

Trong khi đó, Thượng nghị sĩ Cộng hòa Thom Tillis, thành viên Ủy ban Ngân hàng Thượng viện, cơ quan giám sát Fed, đã lên tiếng bảo vệ ngân hàng trung ương vào tối Chủ Nhật. Ông cho biết sẽ phản đối việc phê chuẩn bất kỳ đề cử nào cho Fed, bao gồm cả vị trí chủ tịch sắp tới, cho đến khi vấn đề pháp lý được giải quyết hoàn toàn.

Nếu không có sự ủng hộ của ông Tillis, đảng Cộng hòa sẽ gặp trở ngại lớn trong việc đưa bất kỳ ứng viên nào vượt qua Ủy ban để trình lên toàn Thượng viện phê chuẩn. Ông Tillis nói rằng nếu vẫn còn ai nghi ngờ việc các cố vấn trong chính quyền ông Trump đang tìm cách làm suy yếu tính độc lập của Fed, thì điều đó giờ đây đã quá rõ ràng. Theo ông, thứ đang bị đặt dấu hỏi lúc này chính là tính độc lập và uy tín của Bộ Tư pháp.

Theo những người am hiểu vụ việc, cuộc điều tra hiện do Văn phòng Công tố Mỹ tại Washington, D.C. phụ trách. Một nguồn tin cho biết Bộ trưởng Tư pháp Pam Bondi đã chỉ đạo các văn phòng công tố liên bang rà soát những trường hợp có dấu hiệu lạm dụng tiền thuế của người dân. Người này yêu cầu được giấu tên do tính nhạy cảm của cuộc điều tra.

Nhà Trắng đã chuyển các câu hỏi liên quan sang Bộ Tư pháp. Người phát ngôn của Bộ Tư pháp chưa phản hồi các yêu cầu bình luận.

Dự án cải tạo

Mùa Hè năm ngoái, chính quyền ông Trump đã đẩy mạnh giám sát dự án cải tạo hai tòa nhà lịch sử của Fed, trong bối cảnh chi phí của dự án liên tục tăng. Các tài liệu ngân sách của Fed cho thấy ước tính chi phí đã tăng lên 2,5 tỉ USD vào năm 2025, so với 1,9 tỉ USD vào năm 2023.

Fed cho biết chi phí tăng một phần do chênh lệch giữa ước tính ban đầu và chi phí thực tế của vật liệu, thiết bị và nhân công. Ngoài ra, dự án cũng phát sinh những vấn đề ngoài dự kiến như ô nhiễm độc hại.

Trong phiên điều trần hồi tháng Sáu, ông Powell bác bỏ phần lớn các thông tin trên truyền thông cũng như chỉ trích từ giới chức chính quyền và một số nghị sĩ Cộng hòa. Ông cho rằng dự án có những hạng mục xa hoa như phòng ăn VIP hay khu vườn trên mái. Ông cũng nói rằng kế hoạch dự án đã liên tục được điều chỉnh và một số hạng mục trước đây không còn nằm trong thiết kế.

Sau phiên điều trần, Giám đốc Văn phòng Quản lý và Ngân sách Russ Vought đã viện dẫn nội dung này trong lá thư gửi ông Powell hồi tháng Bảy, yêu cầu làm rõ chi tiết về dự án cải tạo. Cùng thời điểm, Bill Pulte, giám đốc Cơ quan Tài chính Nhà ở Liên bang và là người chỉ trích gay gắt ông Powell, cáo buộc, nhưng không đưa ra bằng chứng cụ thể, rằng ông Powell đã nói dối về các chi tiết của dự án. Ông cho rằng điều này có thể tạo căn cứ pháp lý để bãi nhiệm Chủ tịch Fed.

Ngoài ra, Hạ nghị sĩ Cộng hòa Anna Paulina Luna cũng đã đề nghị Bộ Tư pháp xem xét điều tra và truy tố ông Powell với cáo buộc khai man trước Quốc hội.

Giữa lúc tranh cãi, ông Trump từng trực tiếp đến thăm công trường cải tạo và phát tín hiệu rằng dự án này không phải là lý do để sa thải ông Powell. Tuy nhiên, vài tháng sau, vào ngày 29.12, ông cho biết đang cân nhắc khởi kiện ông Powell vì sự bất tài nghiêm trọng liên quan đến dự án.

Theo đạo luật thành lập Fed, Tổng thống chỉ có thể bãi nhiệm các thành viên Hội đồng Thống đốc nếu có lý do chính đáng, thường được hiểu là làm việc kém hiệu quả, sai phạm trong khi thi hành công vụ hoặc thiếu trách nhiệm.

Nhận xét về các trát triệu tập, Mark Spindel, tác giả cuốn The Myth of Independence: How Congress Governs the Federal Reserve, cho rằng động thái này giống như một hành động trả đũa mang đậm phong cách Trump và nhằm gây sức ép buộc ông Powell rời đi vào tháng Năm. Ông nói rằng nếu Powell vẫn ở lại Hội đồng Thống đốc, điều đó sẽ làm phức tạp thế đa số của ông Trump, vì Tổng thống cần thêm các ghế trống.